Në një epokë ku luftërat nuk shpallen më me dekrete mbretërore, Irani ka perfeksionuar një strategji që po sfidon fuqinë e perëndimit përdorimin e aktorëve jo-shtetërorë si mburojë dhe si shpatë. Nga milicitë e Libanit te rebelët e Jemenit dhe opozita e brendshme, fati i Teheranit varet nga grupet që nuk mbajnë uniforma zyrtare shtetërore. Një nga arsyet pse SHBA-ja (nën Trump apo çdo administratë tjetër) ka qenë historikisht e kujdesshme me sulmet direkte në territorin iranian është pikërisht rreziku që vjen nga këta aktorë.

Tradicionalisht, fuqia e një shteti matet me numrin e tankeve, avionëve dhe raketave balistike. Por për Republikën Islamike të Iranit, fuqia e vërtetë shtrihet përtej kufijve të saj zyrtarë, në një rrjet të ndërlikuar aktorët jo-shtetërorë që operojnë në zonat gri të ligjit ndërkombëtar. Kjo strategji, e njohur si “Mbrojtja e Përparuar”, e ka kthyer Lindjen e Mesme në një fushë shahu ku Teherani lëviz gurët pa u përballur drejtpërdrejt me pasojat.

“Mbrojtja e Përparuar” është doktrina kryesore ushtarake dhe gjeopolitike e Iranit. Në terma të thjeshtë, kjo do të thotë: Ta luftosh armikun larg kufijve të tu, në mënyrë që lufta të mos vijë kurrë brenda shtëpisë tënde. Në zemër të strategjisë iraniane qëndron Forca Quds, dega elitë e Gardës Revolucionare (IRGC). Detyra e tyre nuk është të mbrojnë kufijtë, por të eksportojnë revolucionin.

Për udhëheqësit e Iranit, “Mbrojtja Përpara” është mbijetesë. Ata besojnë se nëse nuk do të kontrollonin Irakun apo Sirinë, armiqtë do të kishin instaluar baza ushtarake atje për të pushtuar Iranin. Pra, duke “pushtuar” politikisht dhe ushtarakisht këto vende përmes aktorëve jo-shtetërorë, Irani krijon një buffer zone, duke mbrojtur regjimin e tij.

Hezbollahu në Liban është “diamanti i kurorës” në këtë rrjet. Nuk është thjesht një grup militant, por një shtet brenda shtetit, me një arsenal raketash që rivalizon ushtritë e shumë vendeve të NATO-s. Hezbullahu është unik sepse funksionon si “shtet brenda shtetit”:

Krahu Politik: Ka përfaqësues në Parlamentin e Libanit dhe shpesh mban poste ministrore në qeveri.

Krahu Ushtarak: Konsiderohet si një nga forcat jo-shtetërore më të armatosura në botë. Kanë një arsenal masiv raketash dhe një ushtri të mirëstërvitur.

Rrjeti Social: Ata ofrojnë shërbime që shpesh shteti libanez nuk i përmbush, si spitale, shkolla dhe ndihmë sociale për komunitetin Shia.

Për Iranin, Hezbollahu shërben si një mjet parandalues. Një sulm ndaj Teheranit do të nxiste menjëherë një shi raketash mbi Tel Avivin, duke e bërë koston e luftës të papërballueshme për Izraelin.

Në jug, Houthi-t e Jemenit (aleatë të Iranit) kanë dëshmuar se si një aktor jo-shtetëror mund të bllokojë arteriet e ekonomisë globale. Duke sulmuar anijet tregtare në Detin e Kuq, Irani mund të thotë: “Nuk ishim ne, ishin rebelët e Jemenit.” Kjo e bën shumë të vështirë për SHBA-në që të kundërpërgjigjet duke bombarduar drejtpërdrejt Iranin, sepse ligjërisht Irani nuk është sulmuesi direkt. Kjo është “lufta asimetrike” në kulmin e saj: kosto minimale për Iranin, dëm maksimal për kundërshtarët.

Por, aktorët jo-shtetërorë nuk janë gjithmonë në shërbim të regjimit. Irani po përballet me një rrezik në rritje nga grupet që kërkojnë rrëzimin e tij.

Organizata si MEK (Mujahedeen-e-Khalq), pavarësisht se veprojnë kryesisht në mërgim, mbeten një “gjemb në këmbë” për Teheranin, duke shërbyer si burime informacioni për inteligjencën perëndimore dhe si zëra të fuqishëm lobues.

Ndërkohë, në periferitë e Iranit, grupet etnike si kurdet në perëndim dhe balochët në lindje (përmes grupeve si Jaish al-Adl), po intensifikojnë rezistencën e tyre të armatosur. Këta aktorë shfrytëzojnë terrenin e thyer dhe pakënaqësinë sociale për të goditur autoritetin e Teheranit, duke krijuar një front të brendshëm që mund të shpërthejë në rast të një konflikti të jashtëm.

Ndoshta aktorët më të rëndësishëm jo-shtetërorë sot nuk janë ata me kallashnikovë, por miliona qytetarë iranianë, të udhëhequr nga gratë dhe rinia. Lëvizja “Gruaja, Jeta, Liria” tregoi se ideologjia e regjimit po humbet terren. Nëse në të kaluarën luftërat fitoheshin me ushtri, sot stabiliteti i Iranit kërcënohet nga një aktor kolektiv që nuk ka një komandant të vetëm, por një qëllim të përbashkët: transformimin rrënjësor të shoqërisë.

Roli i aktorëve jo-shtetërorë e ka bërë konceptin e “luftës me Iranin” jashtëzakonisht kompleks. Një konflikt i hapur nuk do të ishte thjesht një përballje mes dy ushtrive, por një shpërthim rajonal ku qindra grupe të armatosura do të aktivizoheshin njëkohësisht.

Irani e kupton që në një luftë konvencionale (ballë për ballë) me SHBA-në ose Izraelin, ushtria e tij mund të pësonte dëme të mëdha për shkak të teknologjisë superiore ajrore të kundërshtarëve. Prandaj, Irani ka investuar që lufta të zhvillohet në Liban, Siri, Irak, Jemen apo Gaza me qëllim, nëse do të ketë shkatërrime, ato do të ndodhin në Bejrut apo Bagdad, jo në Teheran apo Isfahan. Infrastruktura iraniane mbetet e paprekur.

Lufta e hijeve është një dëshmi e adaptimit gjeopolitik. Për sa kohë që Teherani arrin të projektojë forcë pa paguar koston e një lufte totale, ky model do të mbetet mjeti kryesor i tij për dominim rajonal. Lindja e Mesme nuk është më një fushëbetejë tankesh, por një rrjet kompleks influencash ku ai që kontrollon “hijet”, kontrollon narrativën.

Në këtë lojë hijeje, Irani ka treguar se mund të mbijetojë duke përdorur të tjerët si mburojë. Megjithatë, historia na mëson se “të dërguarit” shpesh fitojnë agjendat e tyre dhe se zjarri që ndez në oborrin e tjetrit, mund të përfshijë shumë shpejt edhe shtëpinë tënde. Fati i Iranit po luhet sot në rrugët e Bejrutit, në shkretëtirat e Jemenit dhe në mendjet e protestuesve në Teheran.

Shkruan për Arbresh.info: Altin Kurti