SHBA-ja po ushtron presion mbi NATO-n për të riformatuar rolin e saj global, duke i rikthyer aleancës fokusin tek detyrat themelore të mbrojtjes euro-atlantike. Në këtë kuadër, Uashingtoni kërkon ndërprerjen e misionit të NATO-s në Irak dhe zvogëlimin e operacionit paqeruajtës në Kosovë, një strategji që brenda aleancës njihet si “kthim në cilësimet fillestare”, kanë theksuar katër diplomatë për POLITICO.

SHBA-ja nën drejtimin e Donald Trump po shtyn NATO-n të reduktojë shumë nga aktivitetet e saj jashtë vendit, duke përfshirë edhe përfundimin e një misioni kyç aleat në Irak, thanë katër diplomatë të NATO-s për POLITICO.

SHBA-ja gjithashtu kohët e fundit ka lobuar për të zvogëluar operacionin e paqeruajtësve të NATO-s në Kosovë dhe për të mos lejuar që Ukraina dhe aleatët në Indo-Paqësor të marrin pjesë zyrtarisht në samitin vjetor të aleancës në Ankara në korrik.

Ky përpjekje reflekton një drejtim të Shtëpisë së Bardhë për të trajtuar NATO-n si një pakt strikt mbrojtjeje euro-atlantike dhe për të tërhequr prapa dekada zgjerimi në menaxhimin e krizave, partneritetet globale dhe iniciativat e bazuara në vlera, të cilat gjithmonë kanë shqetësuar presidentin amerikan dhe bazën e tij MAGA.

Nën këtë drejtim nga Uashingtoni, NATO do të kufizonte aktivitetet e ashtuquajtura “jashtë zonës,” që janë përtej detyrave kryesore të aleancës për mbrojtje dhe pengim. Kjo përpjekje është quajtur brenda aleancës “kthim në cilësimet fillestare,” thanë katër diplomatët, të cilët folën nën anonimitet për të shprehur lirshëm çështjen e brendshme të ndjeshme.

Ky drejtim mund të shohë një zvogëlim të shpejtë të aktiviteteve të NATO-s në ish-zona lufte, si dhe përjashtimin e kryeqyteteve si Kievi dhe Canberra nga diskutimet zyrtare këtë verë.

Shtëpia e Bardhë refuzoi të komentojë publikisht mbi programet e partneritetit të NATO-s dhe operacionet globale kur u kontaktua nga POLITICO.

Detajet e reja vijnë pas deklaratave të zëvendësndihmësit të Pentagonit, Elbridge Colby, i cili së fundmi shpjegoi mendimin e administratës për atë që ai e quajti “NATO 3.0.”

“Jo çdo mision mund të jetë prioriteti kryesor. Jo çdo kapacitet mund të jetë maksimal,” i tha Colby ministrave të mbrojtjes të aleancës javën e kaluar, duke theksuar se SHBA-ja është ende e përkushtuar ndaj sigurisë evropiane. “Masa e seriozitetit është nëse forcat evropiane mund të luftojnë, të mbijetojnë dhe të triumfojnë në skenarët që kanë më shumë rëndësi për mbrojtjen e aleancës.”

Fushata e SHBA-së po shkakton kundërshtime nga disa aleatë.

“Lënia e iniciativave jashtë vendit të aleancës nuk është qasja e duhur,” tha një nga katër diplomatët. “Partneritetet janë thelbësore për pengim dhe mbrojtje.”

Që nga rikthimi i Trump në Shtëpinë e Bardhë vitin e kaluar, ai ka zvogëluar angazhimet e SHBA-së jashtë vendit, ka tërhequr trupa dhe personel të NATO-s nga Evropa dhe ka dorëzuar disa nga komandat kryesore të aleancës tek europianët, ndërsa synon të përqendrojë politikën e tij të jashtme rreth “sigurisë kombëtare themelore.”

Jashtë Irakut

NATO mban një mision këshillues që synon të forcojë institucionet e sigurisë të Irakut si policia dhe të pengojë rikthimin e grupit Shteti Islamik. Operacioni u krijua gjatë mandatit të parë të Trump në 2018 dhe është zgjeruar disa herë që nga 2021, sipas kërkesës së Bagdadit.

SHBA-ja ka kërkuar gjithashtu që aleatët të përfundojnë misionin që nga shtatori, thanë dy diplomatët e parë.

Pavarësisht kësaj, SHBA-ja gjithashtu pritet të tërheqë rreth 2,500 ushtarë nga Iraku sipas një marrëveshjeje të vitit 2024 me qeverinë irakiane, diçka që një zyrtar i administratës amerikane i tha POLITICO është pjesë e “përkushtimit për t’i dhënë fund luftërave të përjetshme,” duke theksuar se lëvizja po ndodh në “bashkëpunim të ngushtë” me Bagdadin.

Eksperti i Irakut, Tamer Badawi, dhe studiues bashkëpunues në Center for Applied Research in Partnership with the Orient, tha se misioni i NATO-s vetë nuk është “thelbësor” për sigurinë e vendit. Por anulimi i tij paralel me tërheqjen e SHBA-së mund të fuqizojë grupet militante dhe të jetë “destabilizues” për Qeverinë Rajonale të Kurdistanit verior.

Kërkesa e SHBA-së po përballet gjithashtu me kundërshtime brenda aleancës. “Nuk është momenti për të dalë nga Iraku … qeveria dëshiron që të jemi atje,” tha diplomati i parë.

Diplomati i dytë tha se “shumica” e aleatëve bien dakord që misioni në Irak duhet të zvogëlohet, por në një periudhë më të gjatë kohore, duke mbajtur një operacion më të vogël në vend.

Zvogëlimi i misionit në Kosovë

SHBA-ja gjithashtu ka sinjalizuar se dëshiron të përfundojë forcën e NATO-s në Kosovë (KFOR), sipas katër diplomatëve, çka shqetëson edhe më shumë aleatët evropianë, edhe pse diskutimet për këtë janë ende në faza të hershme.

Misioni i autorizuar nga OKB-ja, i cili filloi në 1999 pas luftërave në Jugosllavi, përfshin aktualisht rreth 4,500 trupa.

Engjellushe Morina, këshilltare e lartë në European Council on Foreign Relations, tha se misioni mbetet “i domosdoshëm” për sigurinë rajonale. Nëse NATO tërhiqet, kjo mund të fuqizojë separatistët serbë në veri të Kosovës, duke krijuar një efekt kopjeje edhe tek serbët etnikë në rajonin e Republika Srpska, Bosnje.

“Jemi mjaft të shqetësuar” për përpjekjet për të përfunduar misionin, tha një diplomat tjetër i lartë i NATO-s, pasi “gjërat në Ballkanin Perëndimor mund të eskalojnë shpejt.”

Kontaktuar nga POLITICO, një zyrtar i NATO-s tha se nuk ka “afat kohor të lidhur me NATO Mission Iraq … ose me KFOR,” duke shtuar: “Këto misione bazohen në nevojë, rishikohen periodikisht dhe përshtaten me rrethanat që evoluojnë.”

Për tani, nuk është marrë asnjë vendim për përfundimin e asnjë operacioni. Të gjitha 32 aleatët duhet të aprovojnë fillimin dhe përfundimin e misioneve, një proces që zakonisht përfshin manovra dhe presione nga shumë aleatë, jo vetëm SHBA-ja.

Asnjë aleat shtesë

SHBA-ja po shtyn gjithashtu aleatët të mos ftojnë Ukrainën dhe katër partnerët zyrtarë të aleancës në Indo-Paqësor — Australi, Zelandë të Re, Japoni dhe Kore e Jugut — në takimet formale në samitin e NATO-s në korrik në Ankara.

Këto vende mund të ftohen ende për ngjarje dytësore, shtuan ata, me kërkesën pjesërisht të justifikuar si një mënyrë për të reduktuar numrin e takimeve të samitit.

Mbajtja e vendeve partnere të NATO-s në periferi të samitit “do të dërgonte një sinjal se fokusimi është shumë më tepër te çështjet themelore të NATO-s,” tha Oana Lungescu, ish-zëdhënëse e NATO-s dhe këshilltare e lartë në Royal United Services Institute, Londër.

Zyrtari që foli për NATO-n tha se aleanca do të “komunikojë mbi pjesëmarrjen e partnerëve në samit në kohën e duhur.”

Ndërkohë, stafi i NATO-s ka propozuar gjithashtu heqjen e një forumi publik nga takimi i këtij viti, një ngjarje dytësore që priste udhëheqës vendesh, ekspertë të mbrojtjes dhe zyrtarë qeveritarë në panele diskutimi, që zakonisht rrisin dukshmërinë e samitit vjetor.

Zyrtari i NATO-s tha: “NATO ka zgjedhur të mos organizojë një Forum Publik këtë vit, por do të organizojë një Forum të Industrisë së Mbrojtjes në margjinat e Samitit të Ankarasë.”

Zyrtarët civilë të NATO-s i kanë thënë kryeqyteteve se lëvizja synon të ulë kostot për shkak të mungesës së burimeve. Por diplomati i parë dhe i dyti thanë se besojnë se kjo mund të jetë gjithashtu e drejtuar në mënyrë indirekte nga presioni i SHBA-së, duke pasur parasysh fushatën më të gjerë të Uashingtonit për të reduktuar financimin për organizatat ndërkombëtare.

Lungescu tha se heqja e forumit është në përputhje me “uljen e departamentit të diplomacisë publike,” nën kryetarin e NATO-s Mark Rutte, i cili ka kërkuar të hollësojë dhe ristrukturojë departamentin që nga marrja e detyrës në fund të 2024.

Por në një kohë kur aleanca po përpiqet të bindë publikun e gjerë për meritat e aktiviteteve dhe rritjen e shpenzimeve për mbrojtje, kjo është “shumë e dëmshme,” tha një diplomat i tretë.

“NATO duhet të komunikojë se çfarë po ndodh — dhe çfarë do të bëjë.”/rtk