Lajmet dhe shkrimet për Kosovën dhe fqinjët e saj janë të pranishme në mediat amerikane në mënyrë të konsiderueshme, ndër to edhe në prestigjiozen The New York Times.

Mirëpo kësaj radhe, në artikullin e fundit të kësaj gazete ku është i përfshirë edhe vendi ynë, ata kanë zgjedhur një mënyrë interesante se si ta përmbledhin Kosovën përmes një fjalie të vetme, për t’i njoftuar lexuesit e tyre mbi shtetin e vogël evropian, njofton Klan Kosova.

Ata e kanë lidhur Kosovën për emrin e Dua Lipës në kuadër të shkrimit të tyre “Kur ardhmëria e ndritshme e Jugosllavisë ishte e skalitur në beton”, e që rrëfen për arkitekturën e kohës jugosllave, substancën dhe prapavijën e saj, si dhe ndikimin që e kishte pasur përtej kufijve jugosllavë.

“Disave nga ne na bëhet mjegull për shtatë kombet në qoshkun e djathtë e të ulët të Evropës, në lindje të Italisë dhe veri të Greqisë. Prandaj ja një rifreskim: Sllovenia është vendlindja e filozofit hipster Sllavoj Zhizhek dhe Zonjës së Parë Amerikane (Melania Trump); Kroacia, finaliste e Kupës së Botës me fanella të dallueshme si tabelë shahu, tërheq pushuesit në bregun e Adriatikut; jahtet evropiane janë duke lundruar tutje në jug, në të voglin Mal të Zi, që sapo pati momentin e vet në lajme; Beogradi, kryeqyteti i Serbisë, është një muze në ngritje e sipër; Sarajeva, në zemër të Bosnjës, është qendër e kulturës së kafeneve; dhe Kosova është shtëpia e origjinës së yllit më të madh të popit evropian për momentin, Dua Lipës”, shkruan The New York Times në hyrje të artikullit.

Mirëpo, më pas jepet një përmbledhje e shkurtër e historisë së Jugosllavisë para se të dilet në temën kryesore që rrëfen për arkitekturën e bujshme të shtetit të dikurshëm federal dhe simbolikën e saj.

“Para rishfaqjes së armiqësive të vjetra më 1991, këto shtatë vende ishin pjesë e Jugosllavisë – një republike të vetme federale me grupe etnike, fetare e gjuhësore nën një kulm të vetëm gjithëpërfshirës”, vijon

“Drejt një Utopie Konkrete: Arkitektura në Jugosllavi, 1948-1980 është një ekspozitë e re e jashtëzakonshme në Muzeun e Artit Modern, që na rikthen në shtetin e shuar socialist – arkitektura e pasluftës të së cilit vend e kishte gjithë ambicien dhe krijimtarinë që u gjet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Brazilit , Japonisë dhe qendrave të tjera të ndërtimit të asaj kohe”.

“Nga veriperëndimi në Ljubljanë e deri te jugu në Shkup, qytetet jugosllave shërbyen si pasqyrim publik i rishpikjes politike, përderisa peizazhet rurale pikëzoheshin me monumente të mëdha, abstrakte dhe anti-fashiste por që tregonin unitet kombëtar dhe pavarësi artistike.

Kjo ekspozitë është e para e karakterit madhor për Martino Stierlin në Muzeun e Artit Modern i cili në bashkëpunim me Vladimir Kuliq realizuan këtë katalog dhe shfaqje.

“Janë më shumë se 400 objekte, bashkë me filma dhe fotografi posaçërisht të porositura, e që lidhen brenda një koleksioni elokuent të ndërtesave civile dhe monumenteve publike, edhe pse në disa raste kjo ekspozitë e tepron me jugonostalgji dhe elegancë socialiste”.

Shkrimi tregon gjithashtu se si arkitektura dhe arti jugosllav në përgjithësi e kanë konkretizuar përpjekjen për balancimin mes dy gjendjeve por edhe dy anëve të ndryshme, Lindjes dhe Perëndimit – ama mes tyre edhe atë të individualizmit.

“Akti i balancimit të këtij vendi midis Lindjes dhe Perëndimit, midis lirisë dhe autoritarizmit, u zhvillua edhe në arkitekturën e një individualiteti guximtar, edhe teksa mishëroi ambiciet kolektive që jugosllavët i quanin ‘standarde sociale;”.

Ndërkaq, fjalë ka edhe për objektin e Bibliotekës Kombëtare të Kosovës, për cka The New York Times ka një përshkrim interesant.

“Biblioteka Kombëtare e Kosovës” e ndërtuar në Prishtinë nga Andrija Mutjakoviq që është ende funksionale, është një aglutinim i çmendur i cubave të betonit me 99 kupola hemisferike sipër, e që është e frymëzuar nga arkitektura islamike po aq sa nga eksperimentet gjeodezike të Buckminster Fuller-it”.

Për fund, medoemos zhvillimi i arkitekturës jugosllave të kohës u ndërlidh sërish edhe me kohën e regjimit, i cili potencohet si më liberali në krahasim me vendet tjera socialiste si Shqipëria e Enver Hoxhës.

“Jugosllavia ishte më liberalja prej të gjitha republikave socialiste, dhe një vend më i lehtë për t’u bërë artist apo arkitekt i pavarur se sa në Bashkim Sovjetik, Rumuni, Shqipëri madje edhe në Gjermani Lindore”.